PNÖMOTORAKS İLE İLGİLİ EN ÖNEMLİ 6 SORU

dr-gokhan-haciibrahimoglu-PNoMOTRAKSiLE-ilgili-en-onemli-6-soru

1 – Pnömotoraks nedir?

Akciğerlerimizden havanın göğüs kafesi içine dolması sonucu akciğerin çökmesi durumuna akciğerden hava kaçağı veya tıp dilinde “Pnömotoraks” denilir. Pnömotoraks yani akciğer sönmesi, en basit anlatımla iki akciğer zarı arasında hava bulunmasıdır.

Akciğerleri saran iki adet zar vardır. Bunlardan ilki visceral plevra dediğimiz akciğer dokusunu tamamen saran ve akciğere yapışık olan zar, diğeri ise paryetal plevra dediğimiz, göğüs duvarını içten saran diğer akciğer zarı ile temas halinde ve göğüs duvarına yapışık olan akciğer zarı. Bu iki zar arasında normal olarak çok az miktarda, plevral sıvı dışında herhangi bir şey bulunmaz. İşte bu alanda hava bulunmasına pnömotoraks diyoruz. Akciğer sönmesi burada bulunan havanın hacminin giderek artması sonucu akciğer dokusu üzerindeki baskıya bağlı olarak ortaya çıkar.

2 – Pnömotoraksın sebepleri nelerdir?

Pek çok nedene bağlı olabileceği gibi kendiliğinden de olabilir. Bunlarda akciğerin tepe kısmında tam gelişemeyen akciğer dokusunda, akciğer zarının hemen altında gelişen kabarcıkların hava basıncının artması sonucu patlamasıyla oluşan küçük yırtıklar, en fazla görülen sebebidir. Ayrıca  toraks travmalarına bağlı olarak da ortaya çıkar. Aynı şekilde iyatrojenik dediğimiz, tıbbi bir işlemin komplikasyonu sonucu da ortaya çıkabilir.

Ancak ortada herhangi bir travma yok iken kendiliğinden de pnömotoraks gelişebilir. Buna “spontan pnömotoraks” denir. Altta yatan KOAH, astım, akciğer kanseri, akciğer dokusunda yıkım ile giden bazı akciğer enfeksiyonları, bağ doku hastalıkları gibi akciğer hastalıklarının olması spontan pnömotoraks gelişmesine yatkınlık sağlayabilir. Bu duruma sekonder spontan pnömotoraks diyoruz.

Ancak, zeminde bilinen herhangi bir akciğer hastalığı olmadan da spontan pnömotoraks gelişebilir. Buna da primer spontan pnömotoraks diyoruz. Primer spontan pnömotorakslı hastalar sıklıkla astenik vücut yapısına sahip yani zayıf, toraks ön arka çapı kısa olan genç erkek hastalardır.

3 – Pnömotoraks kimlerde ve ne sıklıkta görülür?

Sigara içen, uzun boylu, zayıf, genç yetişkin erkeklerde daha sık olmak üzere 100.000’de 5-10 kişide görülür. Erkeklerde kadınlardan 6 kat daha sıktır. Ülkemizde yılda 13.000 civarında pnömotoraks vakası olmakta, bunların 10.000’e yakını yatırılarak tedavi edilmektedir. Hastaların % 40’a yakını 15-45 yaş grubunda ve 3’te biri erkektir. Yılda 700 civarında yaralanma ve kazalara bağlı pnömotoraks vakası bildirilmiştir.

 4 – Pnömotroraksın belirtileri nelerdir?

Pnömotoraks gelişen hastalarda belirtiler hafif olabileceği gibi ciddi belirtiler de görülebilir. Hastalarda en sık ani başlayan göğüs ağrısı, nefes darlığı ve bazen de öksürük olabilir. Bazen aşırı miktarda hava akciğer zarları arasında toplanıp akciğer, kalp ve ana damarları karşı tarafa doğru iter. Bu durumda ana damarlar büzülür ve kalbe kan dönüşü azalır ve şok tablosu gelişebilir. Bu nedenle pnömotoraks erken tanınması gereken ve tanısı konamadığında ölüme dahi neden olabilen ciddi bir hastalıktır diyebiliriz.

Çekilen akciğer grafisinde akciğerin dışında, göğüs boşluğunda hava olduğu tespit edilince tanı konulur. Ani başlayan göğüs ağrısı ister genç, ister yaşlı, ister çocuk olsun acil girişim gerektiren bir hastalığın belirtisi olabilir. Bu hastaların mutlaka en yakın hastanenin acil servisine başvurmalıdır.

5 – Pnömotoraks nasıl tedavi edilir?

 Akciğer dışına kaçan havanın miktarına göre tedavi şekli değişir. Çok az miktarda hava kaçağı olan hastalar, gözlem altına alınır, yüksek oranda (5-6 lt/dak) oksijen verilir. Şayet hava miktarı fazlaysa hekim tarafından havanın boşluktan dışarıya atılmasına yönelik girişimler yapılır, tüp drenajı uygulanır. Genellikle ilk atak için bu işlem yeterli olmakla birlikte hava kaçağı uzayan olgularda ameliyat gerekebilir.

Akciğerden hava kaçağına neden olan kısım, ameliyatla çıkartılır, yırtık olan kısım kapatılır. Yine tekrarlayan nüks olgular, iki taraflı pnömotoraks, tek akciğeri ameliyat ile alınmış dolayısıyla tek akciğeri olan hastalar, pnömotoraks gelişmesi durumunda acil sağlık hizmeti alamayacak mesela kırsal kesimde yaşayan hastalar, meslekleri gereği pnömotoraks yatkınlığı olan pilot, dalgıç gibi meslek gruplarında ilk atak olsa bile cerrahi için adaydırlar.

Cerrahide açık veya kapalı ameliyat uygulanabilir. Patlama potansiyeli bulunan hava kesecikleri köken aldıkları bir miktar akciğer parenkimi ile birlikte kama şeklinde çıkarılır. Nüks gelişmesinin önüne geçmek amacıyla uygulanan çeşitli cerrahi prosedürlerden biri uygulandıktan sonra ameliyata son verilir.

6-Pnömotoraksdan korunma yolları nelerdir?

Özellikle ince uzun boylu genç erkeklerin sigara içmemeleri, korunmanın başlıca temelidir. Ayrıca, akciğerin tepe kısmında kabarcık olduğu tespit edilen hastaların ani basınç değişiklikleri (dalma, dağa çıkma, uzun süreli uçak yolculuğu gibi) olan durumlardan kaçınmaları önerilir.

Hastaların özel bir takibi yoktur. Akciğerinde hava keseceği veya kabarcığı bulunan kişilerin ani nefes darlığı ile birlikte göğüs ağrıları olduğunda acilen bir göğüs cerrahına başvurmaları önerilir.